در الوهيت و ربوبيت و عبادت و طاعت شريك من‌اند ؟ كجايند تا شما را از عذاب خلاص كنند ؟ ! ( آيهء 63 ) قَالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنَا هؤُلآَءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنَآ أَغْوَيْنهُمْ كَمَا غَوَيْنَا تَبَرَّأْنَآ إِلَيْكَ مَا كَانُواْ إِيَّانَا يَعْبُدُونَ تفسير : آنان كه عذاب دربارهء آنها محقّق شده است - يعنى آنان كه مردم را در دنيا به عبادت و طاعت خود فرا خوانده‌اند - گويند كه : پروردگارا ، اين گروه - يعنى ضعفا و پيروان ما - آنان‌اند كه گمراه ساختيم ايشان را و گمراه شدند به اختيار خود ، همچنان كه ما به اختيار خود گمراه شديم . يعنى آنها از تمام ادلّهء عقليه و نصايح پيامبران و كتب منزله كه پر از وعد و وعيد و مواعظ و زواجر و منع از كفر ، و دعوت‌كنندهء آنها به ايمان بود ، صرف نظر نمودند و به مجرد وسوسه و دعوت ما آنها را به كفر و ضلالت ، به سوء اختيار خود بدون اكراه و اجبارى پيرو ما شدند ، مانند ما كه به اختيار خود كافر و گمراه شديم . و اين نظير آيهء شريفه است كه خداوند حكايت فرمايد از شيطان در مقابل اعتراض گمراهان كه إِنَّ اللَّهَ وَ عَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقّ وَ وَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ مَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مّن سُلْطنٍ إِلَيْكَ مَا كَانُواْ إِيَّانَا يَعْبُدُونَ « 1 » [ ابراهيم ، 22 ] . تَبَرَّأْنَآ اكنون بيزارى جوييم از ايشان به سوى تو و از آنچه آنها بر وفق هواى نفس خود از كفر و طغيان اختيار كردند . آنها ما را نمىپرستيدند ؛ بلكه اهواء فاسده و آراء باطلهء خود را پرستش مىكردند ؛ چه بر حسب شهوات و خواهش‌هاى نفسانى خود پيروى ما را اختيار كرده بودند ، نه اين كه ما ايشان را وادار كرده باشيم .

--> ( 1 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) : آيهء 22 .